مقاله: مقایسه گردشگری طالقان با صنایع دیگر

به نام خدا

مقایسه گردشگری طالقان با صنایع دیگر

نویسنده : شاهرخ شاه حسینی
استاد دانشگاه علم وصنعت ایران

مقدمه:

افزایش رونق اقتصادی طالقان همواره یکی از اهداف مسئولان و مردم این شهرستان بوده است. هرچند در مواردی ممکن است راهکارها و گزینه های بکار رفته برای رسیدن به این هدف در تضاد با دیگر اهداف آنها نظیر حفظ محیط زیست و طبیعت زیبای آن باشد. بنابر این در این نوشته به مقایسه و تحلیل چند صنعت مختلف برای افزایش رونق اقتصادی طالقان پرداخته شده. معیار های بکار رفته در این مقایسه میزان ایجاد فرصت های شغلی، توجیه اقتصادی (تولید ثروت و سرمایه) و سازگاری با محیط زیست هستند. البته این معیار ها بصورت کیفی استفاده شده و از وارد شدن به جزئیات و استفاده کمی از آنها اجتناب شده.

 

1-    صنعت گردشگری

به دلیل طبیعت زیبا و نزدیکی طالقان به شهرهای پرجمعیتی نظیر کرج و تهران گردشگری در طالقان بیشتر به صورت طبیعت گردی (اکوتوریسم) مطرح است. در حال حاضر طبیعت گردان طالقان بیشتر با استفاده از خودروهای خود به گردش در منطقه می پردازند و لذا باعث تولید فرصت های شغلی زیادی نشده اند. البته به صورت غیر مستقیم با افزایش رونق فروشگاهها و رستورانها فرصت شغلی موضعی و موقت ایجاد نموده اند. در صورتی که طرح هایی مانند تله کابین و مراکز تفریحی اجرا شوند فرصت های شغلی بیشتری ایجاد خواهد شد. این طرح ها اگر محاسبات دقیقی در آنها لحاظ شده باشد معمولا توجیه اقتصادی هم دارند. اما به لحاظ سازگاری با محیط زیست به دلایل ذکر شده در زیر طرح های گردشگری در طالقان بسیار مخرب و ناسازگار با محیط زیست هستند.

به لحاظ سازگاری با محیط زیست، صنعت گردشگری در ایران سابقه خوبی  ندارد. توسعه نامتوازن در طبیعت‌گردی یا آنطور که در ایران رواج یافته سفرهای تفریحی به مناطق طبیعی کشور به‌رغم جاذبه‌ای که برای مسافران این شیوه گردشگری دارد محیط زیست را دستخوش اتفاقات ناخوشایندی نموده است [1]. از جمله موارد تخریب محیط زیست می توان به ایجاد ساختمان‌ها و سازه‌های جدید در منابع طبیعی که به آسیب رساندن به مراتع، جنگل‌ها و حتی بیابان‌ها منجر می‌شود، به همراه افزایش آلودگی هوا،  آب و خاک اشاره کرده. همچنین، رها کردن پسماندها از سوی گردشگران در طبیعت به شیوع بیماری و تغییر رژیم غذایی حیات وحش می‌انجامد. متأسفانه معیاری برای مدیریت صحیح طبیعت‌گردی در ایران وجود ندارد و متولی واحدی نیز برای این موضوع در نظر گرفته نشده تا بتوان تخریب‌های زیست ‌محیطی طبیعت‌گردی را به آنها ارجاع داد. عده‌ای متولی طبیعت‌گردی در کشور را سازمان میراث فرهنگی می دانند و عده‌ای دیگر براین باورند که سازمان جنگل‌ها و یا سازمان منابع طبیعی باید متولی طبیعت‌گردی در کشور باشد تا قادر به حفظ طبیعت از هجوم تخریب‌کننده گردشگر باشد. کارشناسان محیط‌زیست از دخالت ندادن متخصصان زیست شناس در مکان‌یابی طرح‌های مرتبط با طبیعت‌گردی در ایران انتقاد می‌کنند. کشورهای صاحب صنعت طبیعت‌گردی با انجام مطالعات جامع درخصوص ظرفیت طبیعت‌گردی مناطق طبیعی و حفاظت شده خود این موضوع را مشخص می‌کنند که گردشگران تا کدام بخش می‌توانند وارد طبیعت شوند. مراقبت از پدیدهای طبیعی زیبا و چشم‌اندازها و مناظر طبیعی از موضوعات مهم در صنعت طبیعت گردی است. جاده‌کشی در نقاط کوهستانی به منظور تسهیل در عبور و مرور گردشگر یا ایجاد تأسیسات حمل‌ونقل و تفریحی مانند تله‌کابین و رستورانها با نگاه یکجانبه به توسعه طبیعت گردی و وجود گردشگر آموزش ندیده تنها موجب آسیب رساندن به محیط‌زیست و از دست رفتن همان طبیعت زیبا می‌شود. آنچه در موضوع توسعه طبیعت گردی ضروری است دستکاری نکردن طبیعت است. بدین معنی که در توسعه این بخش از گردشگری ایجاد تغییر در طبیعت نظیر عبور جاده از جنگل ها و مراتع امری غیرقانونی است. متاسفانه گردشگران ایرانی با خودروهای خود وارد جنگل و مراتع می شوند که این اقدام موجب از بین رفتن خاک و پوشش گیاهی می‌شود. این در حالی است که ورود با خودرو به داخل مراتع و مناطق دارای پوشش گیاهی در کشورهای دارای صنعت طبیعت‌گردی توسعه ‌یافته صدها دلار جریمه نقدی دارد [1].

علاوه بر موارد فوق، متاسفانه بعضی از گردشگرانی که در مدت چند سال اخیر (بعد از ساخت سد) به طالقان آمده اند یک رفتار ناپسند دیگر هم از خود نشان داده اند که موجب نارضایتی اهالی طالقان شده. این گردشگران بدون اجازه به باغها و زمین های کشاورزی وارد و باعث آسیب به آنها شده اند. در مواردی حتی با مالکان باغها درگیر شده و آنها را مورد ضرب شتم قرار داده اند. به دلیل خلاء قانونی و یا هر دلیل دیگر هیچ سازمان و یا مسئولی هم تا کنون مانع این مزاحمت ها نشده و مسئولیت حفاظت از اموال کشاورزان را به عهده نگرفته. رعایت نکردن ضوابط مذهبی و فرهنگی از سوی برخی از گردشگران نیز از موارد عدم سازگاری صنعت گردشگری با فرهنگ مردم طالقان می باشد.

از آنجا که شهرستان طالقان به شکل یک دره برزگ است که با کوه های مرتفع البرز احاطه شده تاثیر گردشگری در آلودگی هوای آن باید به صورتی خاص مورد توجه قرار گیرد زیرا در شهرهایی که از دو یا چند جهت به کوه ها منتهی می گردند پدیده وارونگی هوا متداول است[2]. تهرانی ها با این پدیده به خوبی آشنا هستند چرا که تهران در بیش از دو سوم روزهای سال (حدود 250 روز) با پدیده وارونگی جوی روبروست. در شهرهای احاطه شده با کوه ها همانطور که در شکل زیر نشان داده شده هر زمان که هوای مجاور سطح زمین سردتر از هوای لایه بالاتر از آن باشد هوای گرم بالایی همانند درپوشی عمل می کند و مانع حرکت جابجایی هوا می گردد[2].


در طالقان که از همه طرف با کو ه های مرتفع احاطه شده حرکت جریان هوا از اطراف هم ممکن نیست. بنابراین در زمان وارونگی جو، طالقان همانند یک ظرف در بسته خواهد بود. پس گازهای آلاینده تولید شده در آن راه خروجی نداشته و انباشته می شوند. در نتیجه غلظت آلاینده ها می تواند به سرعت به حد بسیار خطرناکی افزایش یابد. شکل زیر نشان می دهد که در روزهای ابری که ارتفاع ابر ها کمتر از کو ه های اطراف باشد هم پدیده مشابهی رخ می دهد.

پدیده وارونگی در زمانی که هوا سرد باشد بیشتر اتفاق می افتد. از آنجا که طالقان در بیش از هشت ماه از سال هوای سرد یا بسیار سرد دارد امکان افزایش غلظت آلاینده ها در آن به وضوح وجود دارد. دلیل آن که تا کنون هوای طالقان به حد خطرناک نرسیده پایین بودن نرخ تولید آلاینده ها در است. در صورت افزایش گردشگران طالقان خصوصا اگر ترافیک خودروها به حدی که در نمک آبرود و چالوس وجود دارد برسد غلظت آلاینده ها در طالقان می تواند به رکوردهایی دست یابد که حتی تهران و پکن هم به آن نرسیده اند.

 

قانون اساسی جمهوری اسلامی بر ممنوعیت فعالیت هایی که باعث آلودگی و یا تخریب محیط زیست می شود تاکید دارد. اصل پنجاهم قانون اساسی می گوید: در جمهوری‏ اسلامی‏، حفاظت‏ محیط زیست‏ كه‏ نسل‏ امروز و نسلهای‏ بعد باید در آن‏ حیات‏ اجتماعی‏ رو به‏ رشدی‏ داشته‏ باشند، وظیفه‏ عمومی‏ تلقی‏ می‏ گردد. از این‏ رو فعالیتهای‏ اقتصادی‏ و غیر آن‏ كه‏ با آلودگی‏ محیط زیست‏ یا تخریب‏ غیر قابل‏ جبران‏ آن‏ ملازمه‏ پیدا كند، ممنوع‏ است‏ [3].

بنابراین صنعت گردشگری به دلیل تخریب جدی محیط زیست طالقان نمی تواند یک صنعت مطلوب برای رونق اقتصادی طالقان باشد و در دراز مدت هم ضرر های اقتصادی ناشی از هزینه های پاکسازی و ترمیم محیط زیست را به دنبال خواهد داشت. البته اگر در آینده شرایط طوری باشد که خلاء قانونی برای مهار صنعت طبیعت گردی وجود نداشته باشد، گردشگران مدیریت صحیح شوند و امکانات و زیرساخت های مناسب نظیر نیروی انتظامی آموزش دیده برای نظارت بر گردشگران، اجباری شدن استفاده از ظروف یک بار مصرف زیست تخریب پذیر و سامانه جمع آوری و بازیافت زباله در طالقان وجود داشته باشد، گردشکری به شکل محدود شده می تواند یک گزینه مناسب باشد.

2-    صنایع تولید گیاهان دارویی، عطرها و اسانس ها ی گیاهان

تقرببا همه اهالی طالقان می دانند که در این منطقه گیاهانی با خواص منحصر به فرد وجود دارد و شرایط آب و هوای آن مناسب رشد این گیاهان است. بنابر این طالقان در این زمینه مزبت نسبی دارد و به همین دلیل بازده اقتصادی تولید این محصولات می تواند بسیار بالا باشد. از طرفی تعداد زیای نیروی کار برای کاشت و برداشت گیاهان دارویی و خاص لازم است. نیروی کار لازم برای خشک کردن گیاهان، عرق گیری و اسانس گیری از گیاهان هم قابل توجه است. بنابراین به لحاظ تولید فرصت های شغلی این صنعت بر گردشگری برتری دارد. از نظر سازگاری با محیط زیست هم این صنعت کمترین آسیب را در بر دارد. بنابراین می تواند گزینه مناسبی برای رونق اقتصادی و اجتماعی طالقان باشد

3-    صنایع تولید ظروف یک بار مصرف زیست تخریب پذیر و بازیافت زباله

این صنایع به لحاظ تولید فرصت شغلی، توجیه اقتصادی و سازگاری با محیط زیست بر گزینه گردشگری برتری دارد. صنایع بازیافت زباله همچنین باعث کاهش آلودگی محیط زیست هم می گردد.

علاوه بر موارد فوق صنایع زیر نیز بر اساس معیارهای بکار رفته بر گردشگری برتری دارند:

4-    صنعت دامپروری و صنایع وابسته نظیر صنایع لبنی

5-    صنایع پایین دستی پلیمر، به خصوص تولید لوله های آب و آبیاری

6-    صنعت تولید محصولات کشاورزی با قیمت بالا مانند زعفران، زرشک و عناب

7-    صنایع تبدیلی محصولات کشاوزی و دامپروری و صنایع غذایی نظیر تولید میوه های خشک شده

8-    صنایع بسته بندی و بازاریابی داخلی و خارجی برای محصولات کشاورزی و دامپروری

9-    صنایع تصفیه پساب های شهری و صنعتی

نتیجه گیری:

از مطالب ارائه شده در این نوشته چنین استنباط می گردد که گردشگری در حال حاضر گزینه مناسبی نیست. زیرا در شراط کنونی خلاء های قانونی، فرهنگ غلط گردشگران، نبود پرسنل آموزش دیده برای کنترل گردشگران و کمبود دیگر زیرساخت ها نظیر مسیرهای ویژه و سامانه جمع آوری زباله موانع اساسی برای انجام طبیعت گردی بدون تخریب محیط زیست هستند. از همه مهمتر شکل دره ای طالقان و هوای سرد آن موجب پدیده وارونگی در اکثر ماه های سال می گردد و لذا افزایش جمعیت طالقان باید به میزان محاسبه شده و محدود صورت گیرد. در مقابل گزینه های زیاد دیگری وجود دارند که می توانند باعث رونق اقتصادی طالقان شوند در حالی که کمترین صدمه را به محیط زیست وارد می کنند.

مراجع:

1-    مقاله تهدید طبیعت در گردشگری مخرب، چاپ شده در روزنامه همشهری چهارشنبه 25 اسفند 1389

2-    Mountain Weather David Pedgley Cicerone 1980 (second edition)

3-    قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1358

احترام به طبیعت احترام به آفریدگار آن است


نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید