علت نام گذاری مزارع دیزگران و برنگ

دیزگران از ترکیب کلمه دیز و پسوند گَران تشکیل شده است. دیز در فارسی و گویش های مختلف آن چهار معنی دارد که به ترتیب: 1- رنگ (مانند شبدیز به معنی سیاه رنگ) ، 2- دژ یا قلعه، 3- مخفف دیزی (مانند دیز در کلمه دیزندان به معنی پایه دیزی)  و 4- دود. این چهارترکیب می تواند دارای معانی 1- رنگرزان 2- قلعه سازان، 3- دیزی سازان و 4- دود سازان باشد که معنی آخر چندان معقول به نظر نمی رسد.

اگر معنی دوم که قلعه سازان است را بپذیریم باید فرض کنیم که در این مزرعه باید افرادی زندگی می کرده اند که کارشان ساخت قلعه بوده. با اینکه در طالقان قلعه های بسیاری وجود دارد ولی دیده نشده است که قلعه سازی یک تخصص خاص و دایمی در ایران باشد که نام ویژه ای بر آن بگذارند. بعلاوه کار ساخت بنا ایجاب می کند که قلعه سازان تا اتمام کار در محل قلعه زندگی کنند و در صورت نیاز در محل جدید مستقر گردند. چون در این مزرعه قلعه ای وجود نداشته و ندارد این معنی احتمالا نمی تواند صحیح باشد.

معنی سوم نیز صحیح بنظر نمی رسد زیرا دیزی در گذشته از جنس مس، سفال یا سنگ بوده و به سازندگان آنها فقط به خاطر این محصول نام خاصی اطلاق نمی شده و نمی شود و بیشتر آن ها در دکانهای خود که در داخل روستا یا شهر وجود داشته کار می کرده اند نه در کارگاهی دور از روستا در یک مزرعه . اما معنی اول که رنگرزان یا رنگرزی است به چند دلیل معقول به نظر می رسد. اول اینکه رنگرزی یک تخصص ویژه است و همیشه نیاز به کارگاه داشته است. بعلاوه پس ماند رنگی زیادی تولید می کند که چندان مطلوب نیست و باید در محل هایی که خارج از مناطق مسکونی و مزارع باشد و آب کافی نیز داشته باشد مستقر گردد. مزرعه دیزگران دارای این ویژگی ها است و آب دره آن پس از طی مسافتی کوتاه وارد یک دره عمیق (گرگانی دره شده و بعد به شاهرود می ریزد).

از طرف دیگر مزرعه بِرِنگ که در مجاورت آن قرار داشته و مشرف به آن است دارای نام برنگ (بسوی رنگ) می باشد.  در گذشته های دور مزرعه برنگ متصل به دیزگران بوده و دره فعلی که آن ها را از هم جدا می کند یا وجود نداشته و یا بسیار کم عمق بوده و هنوز یک راه دایمی از برنگ به دیزگران وجود دارد که اهالی سگرانچال از آنجا به دیزگران و سپس روستای سپشخانی (سفجخانی) می رفته اند و نام برنگ نشان دهنده قرار گرفتن برنگ در مسیری است که به رنگرزی در دیزگران یا رنگ های بجا مانده از آن منتهی می شود.

نام دیزگران از نام های بسیار قدیمی است و تاسیس رنگرزی در آن باید توجیه اقتصادی نیز می داشته است. با توجه با آثار باستانی محل و نقل قول ها در حدود 700 سال پیش  به فاصله کمتر از 2 کیلومتر در اطراف دیزگران هفت آبادی گوران، سفجخانی، منگلان، روستای بزرگ ابصار(که حدود 350-400 سال پیش در اثر رانش زمین منهدم شد) ، روستای اندس کرود (که اکنون خرابه های آن باقیست)، کرود، سگرانچال و قلعه کرودقرار داشته و جمعیت و نیاز کافی رابرای توجیه چنین سرمایه گذاری اقتصادی فراهم می کردند. ضمن آنکه خود طالقان جمعیت زیادی داشته و بازار شمال کشور نیز به دلیل رفت وآمد های بسیار به سهولت در دسترس بوده است. بعلاوه تراکم بیشتر جمعیت منطقه نسبت به سال های اخیر موجب کاهش زمین کشاورزی برای کشت، عدم خود کفایی و نیاز به ایجاد کار داشته که ایجاد کارگاه های صنعتی مانند این را توجیه پذیر می کرده است. برای مثال می توانم این نکته را ذکر کنم که  گفته شده است که اجداد طایفه اوروش رنگرز بوده اند و تا 200 سال قبل چشمه کرود را برای رنگرزی استفاده می کرده اند.  قدیمی ها می گفتند که نام اوروش به این دلیل به آن ها داده شده بود که آنها مالکیت آب خود را به اهالی فروخته اند. کسی نمی داند که این آب  در کجا قرار داشته است. احتمال دارد که پس از تخریب روستای ابصار و کاهش تقاضا، کارگاه های رنگرزی خود را که ممکن است  در دیزگران بوده باشد تعطیل کرده و به کارگاه کوچکی در نزدیک خانه های خود در ده (در اطراف چشمه) قناعت کرده باشند و درنتیجه دیگر به آب دیزگران نیازی نداشته و حق آب خود را در آنجا به اهالی فروخته اند.

آنچه که در این مقاله ذکر گردید توجیه یافته های ما در مورد ارتباط  نام ها و داستانهای موجود با هم است و مدرکی در باره آن تاکنون بدست نیاورده ایم.  امید واریم که اگر مدارکی   یا اطلاعی در این باره دارید در اختیار ما قرار دهید تا بنام شما ذکر گردد. به هر حال دیزگران نامی آشنا در جغرافیای ایران است  و تاکنون کسی معنی را به آن نسبت نداده است. هم اکنون دیزگران نام یک بخش در استان کرمانشاه و چندین روستای دیگر در کردستان است و  نام مزارع دیگری در چند روستا نیز می باشد.


نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید